Umowy na czas określony są popularną formą zatrudnienia, ale nie można ich zawierać bez końca. Polskie prawo wyznacza konkretne limity, których pracodawca nie może przekraczać. Kiedy kończy się możliwość ponownego przedłużenia umowy na tych samych zasadach? Co w takiej sytuacji powinien zrobić zatrudniający? Sprawdź, jak działa zasada limitu umów na czas określony i jakich sytuacji dotyczy.

Umowa na czas określony – minimalny okres

Polski Kodeks pracy nie określa minimalnego okresu, na jaki może być zawarta umowa o pracę na czas określony. Oznacza to, że strony mają swobodę w ustalaniu długości trwania takiej umowy. Pracodawca może dostosować warunki do specyfiki i potrzeb danego zatrudnienia. Jednak zapisy w umowie nie mogą naruszać praw pracownika ani omijać przepisów Kodeksu pracy.

Jaki jest limit umów na czas określony?

Zgodnie z art. 25 (1) § 1 Kodeksu pracy „okres zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na czas określony, a także łączny okres zatrudnienia na podstawie umów o pracę na czas określony zawieranych między tymi samymi stronami stosunku pracy, nie może przekraczać 33 miesięcy, a łączna liczba tych umów nie może przekraczać trzech.” Jeśli pojedyncza umowa zostanie przedłużona jeszcze w trakcie jej obowiązywania na takich samych lub nieco innych warunkach, zgodnie z prawem przyjmuje się, że w momencie, gdy miało dojść do jej rozwiązania, umowa się kończy. Przedłużenie traktowane jest jako kolejna umowa na czas określony (jeśli limit nie został przekroczony).

Co to oznacza w praktyce?

W praktyce, po zakończeniu trzeciej umowy na czas określony lub po przekroczeniu łącznego okresu 33 miesięcy zatrudnienia na podstawie takiej umowy, pracodawca powinien zaoferować pracownikowi umowę na czas nieokreślony. Niestosowanie się do tych przepisów i próby ich obejścia, takie jak zawieranie kolejnych umów na czas określony z tym samym pracownikiem ze zmianą zakresu jego obowiązków czy stanowiska w celu uniknięcia przekształcenia umowy w bezterminową, są niezgodne z prawem. Zgodnie ze wspomnianym art. 25 (1) § 1 Kodeksu pracy w tego typu sytuacjach każda kolejna umowa na czas określony jest z mocy prawa traktowana jako umowa na czas nieokreślony.

Konsekwencje przekroczenia limitu

Jako że pracodawca nie może zawrzeć z tym samym pracownikiem czwartej umowy na czas określony, ustalenia dotyczące jej trwania nie obowiązują. Przed podpisaniem umowy pracownik powinien poinformować przełożonego, że powinien otrzymać do podpisania umowę na czas nieokreślony. Czasami z różnych przyczyn (np. z powodu niedopatrzenia obu stron) dochodzi jednak do podpisania kolejnej umowy na takich samych warunkach. W takiej sytuacji pracownik może domagać się respektowania swoich praw przed Państwową Inspekcją Pracy, składając kopie wszystkich wcześniejszych umów. Wtedy decyzją Sądu pracy najprawdopodobniej dojdzie do uznania stosunku pracy za zawarty na czas nieokreślony. Pracodawca musi się do tego dostosować.

Czy umowa na zastępstwo wlicza się do limitu umów?

Umowa na zastępstwo, zawierana w celu zastąpienia pracownika podczas jego usprawiedliwionej nieobecności, stanowi wyjątek od omawianych limitów. Zgodnie z art. 25 (1) § 4 pkt 1. Kodeksu pracy, tego rodzaju umowy nie są wliczane do limitu trzech umów ani do łącznego okresu 33 miesięcy. Oznacza to, że pracodawca może zawierać dowolną liczbę umów na zastępstwo.

Umowa na czas określony – limit nie dotyczy też kilku innych sytuacji

Poza umowami na zastępstwo, Kodeks pracy przewiduje kilka innych wyjątków, w których limity dotyczące liczby umów i maksymalnego okresu ich trwania nie mają zastosowania. Takie przypadki obejmują sytuacje, w których charakter zatrudnienia lub uzasadnione potrzeby pracodawcy wymagają większej elastyczności. Ograniczenie nie dotyczą umów zawieranych:

W celu wykonywania pracy o charakterze dorywczym lub sezonowym

Ten wyjątek dotyczy przede wszystkim branż, w których zapotrzebowanie na pracowników występuje tylko w określonych porach roku, np. w rolnictwie, turystyce, gastronomii czy leśnictwie. Ważne jednak, by rzeczywisty charakter pracy uzasadniał taki tryb zatrudnienia. W razie sporu to pracodawca musi wykazać sezonowość lub dorywczy charakter pracy.

Na czas wykonywania pracy przez okres kadencji

Chodzi o sytuacje, gdy zatrudnienie pracownika jest powiązane z pełnieniem funkcji, której czas trwania wynika z określonej kadencji, np. w przypadku członków zarządu, rad nadzorczych czy niektórych stanowisk kierowniczych w sektorze publicznym. Poza tym, pracodawca może przekroczyć limit umów na czas określony, jeśli przedstawi konkretne, możliwe do zweryfikowania przyczyny uzasadniające takie działanie. Pracodawca ma wtedy obowiązek poinformowania o tym okręgowego inspektora pracy. W piśmie powinien podać obiektywne przyczyny takiej decyzji. Z punktu widzenia zatrudniającego limit umów na czas określony narzuca obowiązek kontrolowania liczby i czasu trwania tego typu umów o pracę. Przepisy gwarantują pracownikom większą stabilność zatrudnienia, a każdy pracodawca powinien respektować prawa swoich podwładnych.